Yıllardır okullar, medya kuruluşları ve karar mercileri tarafından benimsenen bilindik dünya haritası, sınıflardaki panolardan hükümet binalarına kadar her yerde görülen küresel bir standart haline geldi.

Afrika merkezli "Africa No Filter" ve "Speak Up Africa" girişimlerinin önderliğinde yürütülen ve Afrika Birliği (AfB) tarafından desteklenen "Haritayı Düzeltin" (Correct the Map) kampanyasında, Dünya'yı oransız şekilde resmeden Merkatör Projeksiyonu kullanılarak hazırlanan bu haritalarda değişikliğe gidilmesi hedefleniyor.

Kampanya, Dünya'nın bazı bölgelerinin boyutunu büyütürken, başta Afrika olmak üzere bazı bölgeleri orantısız şekilde küçük gösteren Merkatör Projeksiyonu'ndan uzaklaşılmasını amaçlıyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunda yapılan oylama sonucunda, Afrika başta olmak üzere kıtaların gerçek boyutlarının daha doğru şekilde yansıtıldığı haritaların dünya çapında kullanımının yaygınlaşması için destek verilmesine yönelik önerge kabul edildi.

Togo tarafından Afrika ülkeleri adına sunulan önerge, 164 ülkenin desteğini alırken 6 ülke çekimser kaldı ve ABD, karşı oy kullanan tek ülke oldu.

Kararın bağlayıcılığı yok. Ancak ülkelerin kullandığı haritaların değiştirilmesini zorunlu kılmasa da dünya haritalarında alan büyüklüklerinin daha doğru gösterilmesine yönelik uluslararası girişimlere siyasi destek sağlaması açısından önemli.

"Harita yalnızca bir çizim değil"

AA'ya konuşan "Speak Up Africa" girişiminin İcra Direktör Yardımcısı Fara Ndiaye, Merkatör Projeksiyonu'nun 1569'da Avrupalı denizcilerin kullanımı için geliştirildiğini hatırlattı. Ndiaye, söz konusu projeksiyonun pusula doğrultularını korumasına karşın bölgelerin büyüklüklerinde bozulmaya yol açtığını anlattı.

Fara Ndiaye, projeksiyonun ekvatordan uzak bölgeleri olduğundan büyük gösterdiğini, bu nedenle Avrupa ve Kuzey Amerika haritada büyürken Afrika, Güney Amerika ve Güney Asya'nın olduğundan küçük göründüğünü ifade etti.

Haritaların yalnızca coğrafi gösterimler olmadığını belirten Ndiaye, "Harita hiçbir zaman yalnızca bir çizim değildir, kimin önemli olduğuna ilişkin bir anlatıdır. Bir çocuğun dünyaya dair gördüğü ilk görüntüdür ve hayatı boyunca onunla kalır." ifadelerini kullandı.

1,4 milyar nüfusa ve 54 ülkeye sahip bir kıta sürekli olarak gerçek büyüklüğünün yarısı kadar gösterildiğinde verilen mesaj sessiz ama açıktır: 'Burası daha küçük ve daha az önemli.'

Araştırmaların, insanların Afrika'nın büyüklüğünü olduğundan küçük, Grönland, Rusya ve Kuzey Avrupa'yı ise olduğundan büyük düşündüğünü ortaya koyduğunu aktaran Ndiaye, bunun genç Afrikalıların kendilerine ilişkin algılarını da etkilediğini savundu.

Ndiaye, "Haritalar zihnimizdeki dünya haritasını şekillendiriyor, zihnimizdeki bu haritalar da diplomasiyi, yatırım kararlarını ve küresel öncelikleri etkiliyor. Bu nedenle mesele hiçbir zaman yalnızca coğrafyadan ibaret olmadı." dedi.

"Kusursuz değil adil bir harita istiyoruz"

"Speak Up Africa" girişiminin yetkilisi, tek bir projeksiyonun kullanımını savunmadıklarını ve düz bir yüzeye aktarılan her dünya haritasının belirli ölçülerde bozulma içerdiği fikrine katıldıklarını vurguladı.

Ndiaye'ye göre, Merkatör Projeksiyonu navigasyon için halen uygun ancak sınıflarda veya telefon ekranlarında genel amaçlı dünya haritası olarak kullanılması doğru değil.

Kusursuz bir harita istemiyoruz, adil bir harita istiyoruz ve projeksiyon tercihinin geçmişten sorgulanmadan devralınması yerine bilinçli şekilde yapılmasını talep ediyoruz.

Ndiaye, "Bir bozulmayı uzun süre tekrarladığınızda artık bozulma gibi görünmemeye başlar. Gerçekmiş gibi algılanır." ifadesini kullandı.

Kampanya, BM kararıyla küreselleşti

BM Genel Kurulunun kabul ettiği ve Afrika'nın gerçek yüz ölçümünü daha doğru yansıtan haritaların kullanımını teşvik eden "Haritayı Düzeltin" kararına da değinen Ndiaye, yapılan oylamanın önemine işaret etti. Ndiaye'ye göre bu, tartışmanın yalnızca kendilerine ait olmaktan çıkıp dünyanın meselesi haline geldiği an.

Kararın aynı zamanda Afrika'nın kendi iradesini ortaya koymasının bir göstergesi olduğunu belirten Ndiaye, Afrika'da başlatılan kampanyanın bir Afrika kurumu tarafından desteklendiğini, bir Afrika hükümeti tarafından BM'ye taşındığını ve ülkelerin büyük çoğunluğu tarafından kabul edildiğini vurguladı.

Kararın ardından atlasların bir gecede değişmesi beklenmiyor. Ancak bu adım hükümetler, yayıncılar ve teknoloji şirketleri için yeni bir referans noktası. Başta Afrika Birliği üyeleri olmak üzere ülkelerin eğitim bakanlıklarından müfredata ve ders kitaplarına eşit alanlı haritaları dahil etmeleri beklentisi var.

Medya kuruluşları ve yayıncıların da bölgelerin birbirlerine göre büyüklüklerinin önem taşıdığı durumlarda doğru projeksiyonları "editoryal standart" olarak benimsemeleri gerektiğini kaydeden Ndiaye, BM sisteminin de kararı kendi raporlarına ve materyallerine yansıtmasını istediklerini belirtti.

"Speak Up Africa" bundan sonraki süreçte kararı uygulamak isteyen Afrika hükümetleriyle çalışmaya açık. Okullarda kullanılan haritalara ilişkin yönergeler hazırlanması, ders kitabı standartlarının gözden geçirilmesi ve kamu kurumlarına yönelik rehberlerin oluşturulması gibi somut politikaların hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Ndiaye sözlerini, "Asıl ölçüt bir çocuk. Bundan beş yıl sonra Dakar'da, Ankara'da veya Şanghay'da bir çocuk okul atlasını açtığında, kimsenin nedenini açıklamasına gerek kalmadan Afrika'yı gerçek büyüklüğüyle görüyorsa kampanya başarıya ulaşmış demektir." mesajıyla tamamladı.