Bir kitap yazarın, çevirmenin, editörün, tasarımcının ve yayınevinin yıllara yayılan emeğiyle ortaya çıkıyor. Yapay zeka şirketleri bu içerikleri izin ve bedel olmadan eğitim verisine kattığında, o emeğin ekonomik değeri karşılıksız kalıyor. Basın Yayın Birliği Derneği Başkanı Halil Çelik’e göre, sorun yalnızca kopyalama değil. Yayıncının ticari değer taşıyan içeriği, başkalarının geliştirdiği ticari modellerin girdisine dönüşüyor. Üstelik bir kitabın hangi modelde, ne ölçüde kullanıldığını yayıncının öğrenebileceği bir mekanizma da yok.
Çelik’in en çok dikkati çektiği başlıklardan biri fiziksel kayıp. Taramak için kitabı parçalamak gerekebiliyor. Basımı bitmiş, kütüphanede ya da sahafta kalmış son birkaç nüshadan biri bu süreçte yok olabiliyor. İçerik dijitalde çoğalırken kültürel miras niteliğindeki fiziksel kopya ortadan kalkıyor.
Mevcut hukuk, eser sahibinin çoğaltma, işleme ve yayma gibi mali haklarını koruyor. Ancak eserlerin yapay zeka eğitiminde veri seti olarak kullanılmasına dair özel bir düzenleme yok. Çelik’e göre bu, önemli bir yorum boşluğu yaratıyor. Çelik, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda bu kullanımın açıkça tanımlanmasını istiyor. Bunun yanında hak sahiplerine izin verme ve koşul belirleme güvencesi, eğitim verisinin kaynağı konusunda şeffaflık yükümlülüğü ve ihlallerde etkili yaptırım talep ediyor.
Çelik, her eser için ayrı sözleşme yapılmasının şart olmadığını belirtiyor. Yayıncılar, yazarlar ve diğer hak sahipleri adına toplu lisanslama yapılabilecek bir sistem geliştirilebilir. Tek tek yayınevlerinin büyük teknoloji şirketleri karşısında pazarlık gücü sınırlı kaldığı için ortak model gerekiyor. Bunun için hangi eserin kime ait olduğunu ve hangi hakların kimde bulunduğunu gösteren güvenilir bir veri altyapısı şart. Lisanslarda kullanım kapsamı, süre, bölge ve ücretlendirme de açıkça belirlenmeli.
Çelik’e göre yapay zekanın kaliteli içeriğe, yayıncılığın da bu içeriğin ürettiği değerin korunmasına ihtiyacı var. Doğru bir hukuki ve lisans sistemi kurulursa bugün ücretsiz kullanılan içerikler yarının yeni bir telif ve lisans gelir alanına dönüşebilir.